Ιστορικά Στοιχεία
1. Το «πρόβλημα» της προελεύσεως του ονόματος
Με το όνομα “Καλάμαι” υπήρχε στην αρχαιότητα μικρή πόλη που πήρε το όνομά της από τις πολλές καλαμιές που υπήρχαν στην περιοχή. Υπάρχει όμως και μια άλλη εκδοχή που λέει πως η πόλη ονομάστηκε έτσι από μια εικόνα που βρέθηκε εκεί της Παναγίας της Καλομάτας, τοποθετημένη σε κρυμμένο σχετικά σημείο από κάποιον εικονολάτρη κατά την περίοδο των εικονομαχιών, (παρόμοια γεγονότα άλλωστε έχουν συμβεί κατά εκατοντάδες σε διάφορα σημεία του ελλαδικού χώρου).
Άραγε πότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη γραπτή παράδοση το όνομα Καλαμάτα; Το όνομα κάνει την εμφάνισή της στην ιστορία μόλις στον 10ο -11ο αιώνα στον Βίο του Οσίου Νίκωνος ως Καλομ(μ)άτα και Καλαμ(μ)άτα. Ο Βίος του Οσίου υπολογίζεται ότι γράφτηκε γύρω στα 1149 μ.Χ.
Κατά τον Ν.Γ. Πολίτη η ονομασία Καλαμάτα οφείλεται με τη σειρά της στην Παναγία την Καλομάτα, μοναστήρι που υπήρχε σε αυτή την πόλη από τη βυζαντινή εποχή, μετατράπηκε σε «Καλάμαι» από το ελληνικό κράτος, επειδή η ονομασία αυτή θεωρήθηκε πιο επίσημη και ελληνοπρεπής.
Γεγονός είναι ότι ο Φράγκος Ηγεμόνας της Καλαμάτας Γοδεφρείδος Βιλαρδουίνος ή Βιλεαρδονίνος που πέθανε στα 1218 ονομαζόταν και «Καλομάτης».
Στα προχωρημένα Χριστιανικά Χρόνια στη θέση του κάστρου χτίστηκε μια εκκλησία, όπου φυλασσόταν η εικόνα της Παναγίας της Καλαμάτας.
2. Αρχαία Χρόνια
Δύο αρχαίες κώμες, Φαραί και Καλάμαι, έχουν σχετισθεί με την βυζαντινή και σημερινή Καλαμάτα.
Kατά τη γνώμη πολλών αρχαιολόγων η Καλαμάτα χτίστηκε κοντά στην ομηρική πόλη Φηραί (πρωτεύουσα επτά ομηρικών πόλεων του Κράτους της Μεσσήνης το διάστημα 1.580-1.120 π.Χ.) ή Φαραί (έτσι την ονόμαζαν οι Δωριείς), η οποία όφειλε την ονομασία της στον Φάρι, γιο του Ερμή και της Φιλοδάμειας, κόρης του Δαναού. Οι ρίζες της εντοπίζονται γύρω στο 2600 π.Χ. Τα ομηρικά ονόματα της Καλαμάτας είναι Φηρές και Φηρή (Φηράς ζαθέας, δηλαδή θεοσεβούμενες Φαρές, την ονομάζει ο Όμηρος) και πρώτος οικιστής φέρεται ο Φάρις, ο οποίος της έδωσε το όνομά του Ο Αγαμέμνων, τραγουδά ο Όμηρος στην Ιλιάδα, την προσέφερε στον Αχιλλέα, για να καταπραΰνει την οργή του και να δεχτεί έτσι να ξαναπολεμήσει εναντίον των Τρώων. Εδώ φιλοξενήθηκε ο Τηλέμαχος όταν ζητούσε πληροφορίες για τον πατέρα του. Οι Φαρές γνώρισαν ακόμη τους κατακτητές Λάκωνες, για πάνω από 400 χρόνια (μέσα 8ου αι. π. Χ - μέσα 4ου αι. π.Χ. περίπου).
Οι Φαρές βρίσκονταν εκεί όπου είναι κτισμένο το φράγκικο κάστρο της Καλαμάτας.
3. Από τον Βελλαρδουίνο έως την κατάληψη από τους Μανιάτες
Αίγλη αποκτά η Καλαμάτα μετά την τέταρτη Σταυροφορία (1204 μ.Χ.). οπότε περνά στα χέρια των Φράγκων. Ο Γοδεφρείδος Βιλεαρδουίνος χτίζει το κάστρο. Έγινε τότε έδρα μιας από τις 12 βαρονίες της Πελοποννήσου. Το 1428 η πόλη πέρασε στην εξουσία του Δεσποτάτου του Μιστρά των Παλαιολόγων, ως το 1459 που περνά στους Τούρκους. Στη συνέχεια, στην ηγεμονία επί της πόλης εναλλάσσονται Βενετοί και Τούρκοι. Από το 1715, η Καλαμάτα βρίσκεται στα χέρια των τελευταίων, αλλά το 1821 οι οπλισμένοι Μανιάτες του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη κατέκλυσαν την Καλαμάτα και οι Τούρκοι παραδόθηκαν αμαχητί.
Στις 28 Μαρτίου 1821 συνήλθε στην πόλη η πρώτη Γερουσία, που, εξιστορώντας τα παθήματα των Ελλήνων, απηύθυνε έκκληση στις Μεγάλες Δυνάμεις για συνδρομή. Από την επαναστατική επιτροπή, τη Μεσσηνιακή Γερουσία, συντάσσονται δύο μνημειώδη κείμενα ελευθερίας, η «Προειδοποίησις προς τας Ευρωπαϊκάς Αυλάς» και η «Προκήρυξις» με αποδέκτες τους Αμερικανούς.
Η Καλαμάτα ήταν η πρώτη πόλη της υπόδουλης Ελλάδας που την απελευθέρωσαν στις 23 Μαρτίου 1821 οι Μαυρομιχαλαίοι με το Θ. Κολοκοτρώνη.
Filed by fyllastonanemo at Μάϊος 2nd, 2008 under 2270